ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ

Δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς σύγκρουση. Συνειδητά ή ασυνείδητα, άτομα και έθνη εμπλέκονται στον αέναο πνευματικό αγώνα της Συμπαντικής Εξέλιξης, έναν αγώνα για την επικράτηση της Αλήθειας κατά του ψέματος, της Δικαιοσύνης κατά της αδικίας, της Αγάπης κατά του μίσους - αγώνα που αντανακλάται στο υλικό πεδίο προκαλώντας, δυστυχώς, πολύ ανθρώπινο πόνο… Θέτοντας κανείς τον εαυτό του στην υπηρεσία της Αλήθειας υπηρετεί το ύψιστο συλλογικό συμφέρον.

**Η Αλήθεια υπάρχει, το ψέμα πρέπει να εφευρεθεί.
**"Θα γνωρίσετε την Αλήθεια και η Αλήθεια θα σας ελευθερώσει" Βίβλος
**"Η μεγαλύτερη απώλεια στον κόσμο είναι η διαφορά μεταξύ αυτού που είμαστε κι αυτού που θα μπορούσαμε να γίνουμε."
**"Όταν οι φιλόσοφοι βασιλέψουν και οι βασιλιάδες φιλοσοφήσουν, μόνο τότε θα ευτυχήσουν οι λαοί." Πλάτων
**"Η αξία του ανθρώπου καθορίζεται από το σκαλοπάτι της κλίμακας της αγάπης πάνω στο οποίο στέκεται." Τορκόμ Σαραϊνταριάν

Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2015

«Ελληνική πολιτεία και ευρωπαϊκή συμπολιτεία», του Ευάγγελου Βενιζέλου

Πώς ορίζεται η εθνική κυριαρχία; Πόση εθνική κυριαρχία έχασε η Ελλάδα λόγω της συμμετοχής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση; Θα μπορούσε να είχε χάσει λιγότερη κυριαρχία και υπό ποιες προϋποθέσεις; Στα ερωτήματα αυτά και σε άλλα δίνει απαντήσεις ο Ευάγγελος Βενιζέλος στην ομιλία του στο συνέδριο στη μνήμη των Δ. Τσάτσου και Γ. Παπαδημητρίου.
Παραθέτω χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Μεγαλύτερη όμως μεταβολή είναι αυτή που επήλθε στο σκληρό πυρήνα του κρατικού φαινομένου. Είναι η μεταβολή που επήλθε στην ίδια την έννοια της κυριαρχίας. (...)
Τώρα η κυριαρχία είναι η δυνατότητα δανεισμού και πρόσβασης στις αγορές. Κυρίαρχο κράτος σημαίνει σε μεγάλο βαθμό κράτος με εξυπηρετήσιμο και αναχρηματοδοτήσιμο χρέος, με αποδεκτά επιτόκια. 

Η βιωσιμότητα του χρέους και η κυριαρχία του κράτους είναι έννοιες ομόλογες και το τραγικό είναι ότι αυτό φαίνεται όταν είναι αργά. Όταν, δηλαδή, η απώλεια της πρόσβασης στις αγορές σε έχει αιχμαλωτίσει στον πυρήνα της κυριαρχίας σου. Γιατί; Γιατί δεν κατάλαβες την αλήθεια, γιατί δεν είπες την αλήθεια, γιατί ο λαός δεν άκουσε την αλήθεια, ή όταν την άκουσε την αλήθεια την αρνήθηκε συνειδητά.
​Αυτό συνεπάγεται κόστος στην κυριαρχία. Και το κράτος ως η κατ’ εξοχήν δημόσια οντότητα, είναι αυτή που υποτάσσεται στους ιδιωτικούς φορείς σε παγκόσμιο επίπεδο, γιατί οι οίκοι αξιολόγησης είναι αυτοί που ελέγχουν τη βιωσιμότητα στην πραγματικότητα. Οι ιδιωτικές πλατφόρμες, όπως η ΙSDA" είναι αυτές οι  οποίες καθορίζουν  εάν υπάρχει πιστωτικό γεγονός. Και εάν πτωχεύεις ή δεν πτωχεύεις. Αν έχεις τράπεζες, ή δεν έχεις τράπεζες.
​Οι οντότητες της αγοράς που σχετίζονται με τα κράτη περιορίζουν την κυριαρχία τους. 
Το φαινόμενο του δημοσίου χρέους, είναι ο παγκόσμιος καταλυτικός περιορισμός της κυριαρχίας. Αφής στιγμής τα κράτη προσφεύγουν στις αγορές, οι αγορές αποκτούν κυριαρχικά χαρακτηριστικά.
Και τα χρέη δεν εξοφλούνται. Δεν θα έρθει η στιγμή που οι ΗΠΑ θα εξοφλήσουν το δημόσιο χρέος των 14 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Τα χρέη εξυπηρετούνται στα τοκοχρεολύσια και αναχρηματοδοτούνται με καλούς όρους. Η μείωση επέρχεται λόγω μεγέθυνσης του ΑΕΠ και λόγω πληθωρισμού που οδηγεί στη μεγέθυνση του ΑΕΠ. (...)
​Η κυριαρχία λοιπόν η δημοσιονομική και η χρηματοοικονομική φαίνεται τη στιγμή του αποκλεισμού από τις αγορές. Άκουσα προηγουμένως ότι  η οικονομική, δημοσιονομική και χρηματοοικονομική κρίση είναι έκτακτη περίσταση. Δεν υπήρχαν αυτά πριν; Υπήρχαν. Πώς αντιμετωπιζόντουσαν; Με υποτίμηση του εθνικού νομίσματος.
​Η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος ήταν το εργαλείο. Τι σημαίνει υποτίμηση του εθνικού νομίσματος; Σημαίνει αποθέωση της κευνσιανής θεωρίας της ονομαστικής ψευδαίσθησης του μισθωτού και κάθε καταναλωτή, ο οποίος έχει την ψευδαίσθηση ότι έχει λεφτά, αλλά δεν έχει αγοραστική δύναμη.
​Αφής στιγμής, λόγω Νομισματικής Ένωσης, λόγω  του κοινού νομίσματος, χάνεις το μηχανισμό της εσωτερικής υποτίμησης, δηλαδή της ονομαστικής υποτίμησης του εθνικού σου νομίσματος, αναζητάς άλλα μέσα και τα μέσα είναι αυτά που ξέρουμε. Αυτά που ξέρουν στην Πορτογαλία, στην Ιρλανδία, στην Ισπανία, στην Ιταλία, στη Γαλλία, ή τα ήξεραν προηγουμένως στη Φιλανδία, στη Σουηδία, στη Ρωσία σε όλες τις χώρες.
​Τα προγράμματα προσαρμογής, ο διακρατικός δανεισμός, η υπαγωγή στο ΔΝΤ που είναι διακρατικός οργανισμός διεθνής, μας οδηγεί σε ένα καταλυτικό ερώτημα: ποιος είναι ο καλύτερος πιστωτής; Για την ποιότητα της δημοκρατίας, του κράτους, των θεσμών, το σεβασμό της εναπομένουσας κυριαρχίας;
​Οι θεσμοί και τα κράτη ή οι αγορές; Ποιος είναι καλύτερος πιστωτής; Πότε ήταν καλύτερα το ελληνικό χρέος; Πριν από τη ριζική αναδιάρθρωση του 2012 όταν το 90% πήγε στα κράτη και τους θεσμούς και έμεινε το 10%, ή πριν, όταν η αγορά μπορούσε να μας κρεμάσει στο γκρεμό και τα μανταλάκια. 
Όπως και να το κάνεις, καλύτερος πιστωτής είναι το άλλο κράτος και ο διεθνής θεσμός. Γιατί τουλάχιστον σέβεται κάποιους νομικούς κανόνες. Ενώ η αγορά δεν σέβεται κανένα κανόνα.
​Η δημοσιονομική και η χρηματοοικονομική σταθερότητα είναι μεγίστη παράμετρος εθνικής ισχύος. Η σχέση κυριαρχίας και σταθερότητας είναι καταλυτική. Γι’ αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία να μην προσβάλεις την κυριαρχία σου αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας ενός σχεδίου βήτα, που δεν υπήρχε και δεν υπάρχει. Λίγο πριν από την Καθαρή Δευτέρα υπό την απειλή του συνδρόμου της Καθαρής Δευτέρας της Κύπρου.
​Γι’ αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία επίσης να θυμηθούμε τον Μισέλ Φουκό και να πάμε από τις λέξεις στα πράγματα, να δούμε εάν το κρίσιμο είναι να αναζητάς μια άλλη λέξη, ή το κρίσιμο είναι να πετυχαίνεις ένα άλλο πράγμα. 
Ένα άλλο πράγμα είναι να πάρεις ένα πολύ μεγαλύτερο δάνειο, με πολύ μικρό επιτόκιο, με πολύ μεγάλη διάρκεια, να πάρεις ένα πολύ μεγάλο κούρεμα του χρέους, να αναδιαρθρώσεις το χρέος σου, να το καταστήσεις εξυπηρετήσιμο και αναχρηματοδοτούμενο. Τα άλλα είναι λέξεις.
​Και βέβαια η κυριαρχία σε οδηγεί σε ένα παιχνίδι το οποίο είναι φευγαλέο και παροδικό, διότι δυστυχώς μια σημαντική μετεξέλιξη του ευρωπαϊκού οικοδομήματος είναι η βαθιά υποβάθμιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Επιτροπής, του θεματοφύλακα.
​Επειδή οι κυβερνήσεις καταλογίζουν ανικανότητα πρόβλεψης και ανακοπής της κρίσης, το ΔΝΤ στην καρδιά της ευρωζώνης το έφεραν οι κυβερνήσεις και πρωτίστως η γερμανική κυβέρνηση, όχι η ελληνική επιπολαιότητα. Και το έφεραν ως αντίβαρο στην Επιτροπή και το αντίβαρο που λέγεται ΔΝΤ συνέπραξε με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και συγκρότησαν την τρόικα. (...) Συγκρότησαν τους τρεις θεσμούς κατά τρόπο ετεροβαρή.
​Γι’ αυτό ούτε μπόρεσε, ούτε μπορεί, ούτε θα μπορέσει στο προβλεπτό  μέλλον να ανακάμψει η Επιτροπή.
Βεβαίως πίσω απ’ όλα αυτά υπάρχουν ορισμένα πολύ βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα. Στην πραγματικότητα υπάρχει η ομοιομορφία της οικονομικής πολιτικής και το ευρωπαϊκό αναπτυξιακό αδιέξοδο που παίρνει τη μορφή ανισοτήτων κλειδωμένων και λόγω Ευρωπαϊκής Ένωσης και Συνθήκης της Λισαβόνας, αλλά κυρίως λόγω Ευρωζώνης.
​Οι κρατούσες αντιλήψεις οι πολιτικές και επιστημονικές για τις δημοσιονομικές προϋποθέσεις της ανάπτυξης στην Ευρώπη, είναι μονοδιάστατες. Και είναι αναμφίβολα η μεγάλη ιδεολογική και πολιτική ήττα της κυβερνητικής ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.
​Όμως πρέπει να ξέρουμε, επειδή μιλάμε τις μέρες αυτές πολύ για το βολονταρισμό τον πολιτικό, ότι αυτό συνέβη λόγω πολιτικού βολονταρισμού. Ότι η νομισματική ενοποίηση είναι  η αποθέωση του πολιτικού βολονταρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο βολονταρισμός πληρώνεται πάντα ακριβά σε όλα τα φαινόμενα νομισματικών ενώσεων. 
Γιατί έχουν κλειδωθεί οι βαθιές ανισότητες, οι οποίες ποιες είναι; Είναι  η ανισότητα στα πλεονάσματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπέρ της Γερμανίας, υπέρ των μεγάλων παραγωγικών χωρών. Είναι η ανισότητα στο κόστος χρήματος, δηλαδή στα επιτόκια και είναι η ανισότητα στο κόστος ενέργειας. (...)
​Έχει πολύ μεγάλη σημασία να δούμε ότι πίσω από όλα αυτά κρύβεται και ένας αδυσώπητος ανταγωνισμός των εθνικών παραγωγικών συστημάτων εκεί που υπάρχουν εθνικά παραγωγικά συστήματα. Δεν είναι δυστυχώς η περίπτωση της Ελλάδας, αλλά είναι η περίπτωση της Γερμανίας και της Γαλλίας. Είναι η περίπτωση της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας και βεβαίως η περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου που απολαμβάνει της νομισματικής του πολιτικής και του γεγονότος ότι ελέγχει το City. Και βεβαίως απολαμβάνει κάθε είδος παιχνιδιού νομισματικών ισοτιμιών.
​Και όλα αυτά είναι μια επαρχιώτικη εικόνα, ευρωπαϊκή, γιατί πρέπει να δει κανείς τον ευρωατλαντικό χώρο, πρέπει να δει τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, πρέπει να δει τους G8, τους G20. Πρέπει να δει πώς εξελίσσονται τα πράγματα σε ένα επίπεδο με  τα λεγόμενα  BRICS, τα οποία δεν είναι και ό,τι φιλικότερο έχει η Ελλάδα στο Δ.Σ. του ΔΝΤ.
​Εδώ εντάσσεται και ο μετασχηματισμός του Ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους, γιατί η κρίση του κοινωνικού κράτους δεν ξεκίνησε με την κρίση ως κρίση δημοσιονομική. Ξεκίνησε με τη δημογραφική κρίση μιας Ευρώπης που γηράσκεται, μιας Ευρώπης που μικραίνει πληθυσμιακά και βέβαια όταν έχεις το κράτος εγγυητή, το πρόβλημα είναι εάν το αναλογιστικό έλλειμμα πρέπει να λογιστεί στο δημόσιο χρέος.  Εάν ανακύψει η απειλή του λογισμού του αναλογιστικού ελλείμματος των ασφαλιστικών συστημάτων στο δημόσιο χρέος, καταρρέει το οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αμέσως.
​Δηλαδή οι οίκοι αξιολόγησης θα αφαιρέσουν την πιστοληπτική ικανότητα από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όχι από τις χώρες.
Περιττεύει να πω εδώ, εν παρενθέσει, ότι τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων το 2012 ήταν 20 δισεκατομμύρια. Πράγματι κουρεύτηκαν τα 11. Ποιος τα κούρεψε και πού πήγαν; Στο κράτος. Τα πήρε το κράτος από τα ασφαλιστικά ταμεία για να εφαρμοστεί η ρήτρα του pari  passou, γιατί δεν μπορείς να εφαρμόσεις ρήτρες συλλογικής δράσης και να κουρέψεις το χρέος, εάν εξαιρέσεις κατόχους χρέους.
​Παραβιάζεις τη θεμελιώδη αρχή που είναι η ίση μεταχείριση των κομιστών. Αλλά το κράτος μπορεί να τα δώσει πίσω στα ασφαλιστικά ταμεία. Μπορούν να υπάρχουν ασφαλιστικά ταμεία χωρίς κράτος; Αν κατέρρεε και πτώχευε το κράτος, θα υπήρχαν ασφαλιστικά ταμεία; Τα 20 δισεκατομμύρια ξέρετε πόσο αντιστοιχούν στην ετήσια κρατική χρηματοδότηση των ταμείων; Είναι λιγότερο από μια ετήσια κρατική χρηματοδότηση.
​Δηλαδή εάν πει το κράτος για μια χρονιά αυξάνω ελαφρώς τη χρηματοδότηση, σε δυο τρία χρόνια το υπερκαλύπτει αυτό. Υπάρχει όμως ένα κεκρυμμένο σκάνδαλο εδώ, η οδηγία που είχε δοθεί ήταν τα ταμεία παίρνοντας το ισοδύναμο ρευστού του EFSF, να αγοράσουν νέα ομόλογα ελληνικά τα οποία ανέβαιναν ραγδαία. Το έκανε το ΙΚΑ με την ΑΕΔΑΚ που διέθετε και αποκατέστησε το χαρτοφυλάκιό του  στο 130% μέσα σε τρεις μήνες. Από το Μάρτιο του 2012 μέχρι τον Ιούνιο του 2012 το ΙΚΑ είχε αποκατεστημένο χαρτοφυλάκιο κατά το 130%.
​Δεν το έκαναν τα συνδικαλιστικώς διοικούμενα ταμεία για λόγους αντιπολίτευσης και έβλαψαν πράγματι τα συμφέροντα των ασφαλισμένων. Αλλά για φανταστείτε σε ποιες συντάξεις; Τις κύριες; Τις επικουρικές; Τις επαγγελματικές; Την πρώτη επικούρηση; Την δεύτερη επικούρηση; Την τρίτη επικούρηση; Πώς αντιμετωπίζουμε ενιαία κύριες και επικουρικές συντάξεις; Πολλαπλές επικουρήσεις;
​Την έλλειψη του πυλώνα της επαγγελματικής ασφάλισης; Και βεβαίως την ανισότητα σε βάρος των μεσαίων και μεγάλων συντάξεων που είναι ανταποδοτικές, για τις οποίες έχουν καταβληθεί εισφορές. Διότι όταν η προσοχή μας είναι στραμμένη στις μικρές συντάξεις έως 700 ευρώ, ασχολούμαστε με συντάξεις φτωχών κατά τεκμήριο ανθρώπων που δεν έχουν πληρώσει εισφορές όμως.
​Γιατί έχουν 40 χρόνια εργασιακού βίου και το πολύ 20 χρόνια ασφαλιστικού. Αυτά είναι τα μεγάλα θέματα. Όταν αυτά δεν τα θέτεις, δεν θέτεις το δάκτυλο εις τον τύπον των ήλων.
Γιατί είναι πάρα πολύ καλές όλες οι θεωρίες του συνταγματικού ελέγχου της κρίσης και των μέτρων του μνημονίου.
​Θέλω όμως να σας κάνω μια ερώτηση συναδελφικά, επιστημονικά. Ποιο είναι το συνταγματικό δίκαιο της ασύντακτης χρεοκοπίας; Εάν το κράτος δήλωνε ταμειακή αδυναμία καταβολής μισθών και συντάξεων, ταμειακή αδυναμία πληρωμής όλων των υποχρεώσεών της, και προέβαινε σε παύση πληρωμών - ούτε καν σε διεθνή παύση, πλήρωνε τα τοκοχρεολύσια, αλλά δεν πλήρωνε εσωτερικά και έμενε και στο ευρώ - ποια πράξη θα ήλεγχε, ποιος δικαστής και τι θα έλεγε, εάν σου έλεγε το κράτος ότι δεν έχω λεφτά;
​Σκεφτείτε το αρκετή ώρα γιατί το συνταγματικό δίκαιο της ασύντακτης χρεοκοπίας πρέπει να είναι η αφετηρία οποιουδήποτε δικανικού συλλογισμού για τον έλεγχο της συνταγματικότητας  των μέτρων αντιμετώπισης και διαχείρισης της κρίσης. Ούτε μπορείς να κάνεις σημειακό έλεγχο συνταγματικότητας του ενός ή του άλλου μέτρου.
​Αυτό είναι η παθογένεια του ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων. (...) Όμως η  οικονομική κρίση είναι ταυτόσημη με τη στέρηση των ατομικών δικαιωμάτων· με το παρασύνταγμα του μετεμφυλιακού κράτους.
​Δεν υπήρχαν πριν οικονομικές κρίσεις; Οι υποτιμήσεις για να μπούμε στην ΟΝΕ, όχι της δεκαετίας του 1950 με το Μαρκεζίνη, αλλά της δεκαετίας του 1990 – 2000, πώς ελέγχθηκαν ως προς τη συνταγματικότητά τους; Ξέρετε πόσες υποτιμήσεις κάναμε για να φτάσουμε στην κλειδωμένη ισοτιμία ευρώ – δραχμής; 
Να έχουμε λοιπόν μια αίσθηση του πλαισίου μέσα στο οποίο κινούμαστε.
​Και βέβαια οι ιδεολογικοπολιτικές επιπτώσεις είναι τεράστιες, γιατί δεν είναι μόνο η κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας που πρέπει να βρει τον εαυτό της. Αλλά είναι η ανάδειξη της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, οι νέες μορφές ευρωσκεπτικισμού και ο λαός, τα δημοψηφίσματα, τα οποία ανέκοψαν όλα σχεδόν τα βήματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Το πρώτο γαλλικό δημοψήφισμα, το δεύτερο γαλλικό,  το ολλανδικό, το ιρλανδικό. Για να σκεφτούμε τα βήματα από το Μάαστριχτ, στο Άμστερνταμ, στη Νίκαια, στο ευρωπαϊκό σύνταγμα, στη Λισαβόνα. Πώς λειτούργησε το δημοψήφισμα;
​Και θα δούμε τώρα πώς θα λειτουργήσουν οι νέες μορφές κοινωνικού και πολιτικού ριζοσπαστισμού μόλις αντιμετωπίσουν την αλήθεια βεβαίως. Όχι στα λόγια.
Γι’ αυτό δυστυχώς στην Ευρώπη δεν υπάρχουν ιδεολογικές διακρίσεις. Υπάρχει μόνο εκλογική τυχαιότητα. Όποιος έτυχε να έχει το βάρος της κυβέρνησης, όποιος έτυχε να έχει την ευκολία της αντιπολίτευσης.
​Μόλις αυτός που έτυχε να έχει την ευκολία της αντιπολίτευσης αναλάβει το βάρος της κυβέρνησης, καταρρέει ενώπιον των ευθυνών του. Ή αναλαμβάνει τις ευθύνες και το κόστος. Δεν υπάρχει άλλο. (...)
​Άρα το ερώτημά μου και κλείνω γιατί σας κούρασα: τι είναι το εθνικό κράτος σε σχέση με την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση; Φρένο ή κινητήρας για το μέλλον της Ευρώπης; Και αυτό πέρα από την πρόσοψη της θεσμικής ισοτιμίας,της επικουρικότητας και της αναλογικότητας;
​Το βασικό ερώτημα είναι εάν δεν έχουμε το κράτος, ποιος θα διεκδικήσει την άρση των κλειδωμένων ανισοτήτων μέσα στην Ευρώπη, για τις οποίες σας μίλησα; Η περιφέρεια; Η πόλη; Ο λαός; Η κοινωνία των πολιτών; Η αγορά;
​Επίσης τα εθνικά πολιτικά συστήματα και οι ευρωπαϊκοί πολιτικοί συσχετισμοί διαθλώνται κατά ένα τρόπο ο οποίος είναι μοναδικός εξωτερικά. Τι εννοώ; Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και στο Συμβούλιο υπάρχουν ιδεολογικοαξιακοί συσχετισμοί; Δηλαδή υπάρχει κάποιο πχ σοσιαλιστικό blog; Ή μπορεί να γίνει κάποιο ριζοσπαστικοσοσιαλιστικό; Η απάντηση είναι όχι. Υπάρχουν μόνο εθνικές στρατηγικές. Τίποτε άλλο δεν υπάρχει.
​Ερώτημα. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που έχουμε πολιτικά κόμματα, έχουμε διακρατικούς συσχετισμούς; Δηλαδή οι ευρωβουλευτές διέπονται από μια αντίληψη εθνικών στρατηγικών και προτεραιοτήτων; Ναι, πολύ.
​Το τρίπτυχο που αντιμετωπίζει το κράτος είναι: διεθνοποίηση, ιδιωτικοποίηση, αποπολιτικοποίηση. Δυστυχώς. Το ερώτημα είναι στο ισοζύγιο κρατών μελών και Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση τι είναι; Το εθνικό κράτος γίνεται διεθνοποιημένο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση γίνεται Ευρωπαϊκή ή υποκλίνεται σε μια ευρύτερη παγκοσμιοποίηση;
​Το εθνικό κράτος ιδιωτικοποιείται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση τι είναι; Είναι το δημόσιο; Ή ιδιωτικοποιείται με τους δικούς σας ρυθμούς; Το εθνικό κράτος αποπολιτικοποιείται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση τι κάνει; Πολιτικοποιείται; Δυστυχώς έχει ένα βαθύτατο, ίσως και ανυπέρβλητο έλλειμμα πολιτικής, όχι δημοκρατίας μόνο. Άρα η πρόγνωσή μου δεν είναι θετική, γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη τα προβλήματα τα διαρθρωτικά του εθνικού κράτους, πριν καν συγκροτηθεί σε πολιτική οντότητα.
​Γι’ αυτό ο πολιτικός και επιστημονικός προβληματισμός πρέπει να είναι άλλου επιπέδου. Τελείωσε η περίοδος των κοινοτοπιών. Τελείωσε η περίοδος της αφέλειας, του ερασιτεχνισμού, της επιπολαιότητας, των σχολικών παραδειγμάτων. Και τελείωσε η περίοδος των ψεμάτων και των ψευδαισθήσεων.
​Και επιστημονικά και πολιτικά πρέπει να πεις άλλα πράγματα. Αλλά άλλα πράγματα τα οποία να βγαίνουν μέσα από την εμπειρία, την ιστορία, το συσχετισμό των δυνάμεων. (...) 
​Και αν δεν μπορείς να συλλάβεις την πραγματικότητα, πώς να την αλλάξεις; Δεν την αλλάζεις.
Σας ευχαριστώ πολύ.» (πηγή)