ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ

Δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς σύγκρουση. Συνειδητά ή ασυνείδητα, άτομα και έθνη εμπλέκονται στον αέναο πνευματικό αγώνα της Συμπαντικής Εξέλιξης, έναν αγώνα για την επικράτηση της Αλήθειας κατά του ψέματος, της Δικαιοσύνης κατά της αδικίας, της Αγάπης κατά του μίσους - αγώνα που αντανακλάται στο υλικό πεδίο προκαλώντας, δυστυχώς, πολύ ανθρώπινο πόνο… Θέτοντας κανείς τον εαυτό του στην υπηρεσία της Αλήθειας υπηρετεί το ύψιστο συλλογικό συμφέρον.

**Η Αλήθεια υπάρχει, το ψέμα πρέπει να εφευρεθεί.
**"Θα γνωρίσετε την Αλήθεια και η Αλήθεια θα σας ελευθερώσει" Βίβλος
**"Η μεγαλύτερη απώλεια στον κόσμο είναι η διαφορά μεταξύ αυτού που είμαστε κι αυτού που θα μπορούσαμε να γίνουμε."
**"Όταν οι φιλόσοφοι βασιλέψουν και οι βασιλιάδες φιλοσοφήσουν, μόνο τότε θα ευτυχήσουν οι λαοί." Πλάτων
**"Η αξία του ανθρώπου καθορίζεται από το σκαλοπάτι της κλίμακας της αγάπης πάνω στο οποίο στέκεται." Τορκόμ Σαραϊνταριάν

Πέμπτη, 16 Μαρτίου 2017

Η Ελλάδα έχει αυτοπαγιδευτεί σε αλληλοτροφοδοτούμενο υφεσιακό σπιράλ

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

5η Ενδιάμεση Έκθεση:

H παγίδα του χρέους

Μάρτιος 2017



Πρόλογος 

Το ΓΠΚΒ αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητα του θέματος του ελληνικού δημόσιου χρέους εκπόνησε, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, την παρούσα ενδιάμεση έκθεση με τίτλο «Η παγίδα του χρέους». Η εκπόνηση της έκθεσης πραγματοποιήθηκε από τα στελέχη του Γραφείου Ορέστη Βάθη και Δήμητρας Μήτση.

(...) (...) (...)

Συμπεράσματα

Σύμφωνα με τη λογική των πολιτικών (Μνημόνια) που εφαρμόστηκαν από το 2010 και μετά, η ελληνική οικονομία θα ανέκαμπτε μέσω της αποκατάστασης της ανταγωνιστικότητάς της. Στην ουσία, σχεδιαζόταν μια ριζική αναδιάρθρωση της οικονομικής-παραγωγικής δομής της χώρας, η οποία θα στηριζόταν στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και στις επενδύσεις.

Αν και στην αρχή του προγράμματος προβλεπόταν μια μικρή συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, μέσω των αλλαγών θα δημιουργείτο ένα περιβάλλον που θα προσέλκυε επενδύσεις και σταδιακά η οικονομία θα μετασχηματιζόταν, μπαίνοντας σε τροχιά μακροχρόνιας ανάπτυξης. 

Στην πράξη όμως, τα πράγματα εξελίχθηκαν εντελώς διαφορετικά: ενώ η Ελλάδα κατάφερε να μειώσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα και παρά το «κούρεμα» του PSI το 2012, 
Η χώρα διανύει ήδη τον 7ο χρόνο ύφεσης, το ΑΕΠ έχει μειωθεί κατά περίπου 25%, το χρέος έχει εκτιναχθεί στο 175% του ΑΕΠ ενώ η ανεργία είναι σε υψηλότατα επίπεδα.
Την ίδια στιγμή, οι επενδύσεις - που είναι άκρως απαραίτητες για την εγκαθίδρυση ενός νέου οικονομικού-παραγωγικού μοντέλου - έχουν μειωθεί σημαντικά, ενώ και η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια είναι ιδιαιτέρως προβληματική.
Η ζοφερή αυτή κατάσταση αυξάνει και την αβεβαιότητα (σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο), δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Συμπερασματικά, μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι η Ελλάδα έχει παγιδευτεί σε ένα αλληλοτροφοδοτούμενο υφεσιακό «σπιράλ», τόσο λόγω του υψηλού και δυσβάστακτου χρέους (που επηρεάζει βασικούς αναπτυξιακούς συντελεστές), όσο και λόγω της αβεβαιότητας που κυριαρχεί (ως απόρροια της κρίσης χρέους), αλλά και του χαμηλού επιπέδου των θεσμών της χώρας (που είναι υψίστης σημασίας για την οικονομική ανάπτυξη). [36]
Στο σημείο αυτό εύλογα τίθεται το ερώτημα του τι πρέπει να γίνει. Όπως έχουμε υποστηρίξει στις προηγούμενες εκθέσεις του ΓΠΚΒ, μια σοβαρή αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους είναι απαραίτητη για να επανέλθει η χώρα σε τροχιά οικονομικής ανάπτυξης.

Αναφορικά με το θέμα αυτό, η διεθνής εμπειρία αναδεικνύει δύο πτυχές:
α) η αναδιάρθρωση του υπερβολικού χρέους μιας χώρας καθίσταται επιτακτική όταν πλέον είναι φανερό ότι η εξυπηρέτησή του δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω της δημοσιονομικής προσαρμογής [37] ή της αναμενόμενης ανάπτυξης, ενώ και η παροχή ρευστότητας (μέσω νέων δανείων) δεν είναι αποτελεσματική λύση σε μακροχρόνιο ορίζοντα [38] και,

β) η αναβολή ή η καθυστέρηση της αναγνώρισης της αναδιάρθρωσης ως μέρος της λύσης στο χρέος, μπορεί να οδηγήσει σε χειρότερες καταστάσεις,[39] όπως ακριβώς έχει συμβεί από το 2010 και ένθεν στην Ελλάδα.
Από την άλλη πλευρά, όταν το χρέος είναι υπερβολικό και δυσβάστακτο, στο βαθμό που κάθε «κέρδος» που προκύπτει από τις μεταρρυθμίσεις (πχ. την αυξημένη φορολογία κα) ή τις επενδύσεις κατευθύνεται για την εξυπηρέτησή του χρέους (αντί να την καρπώνονται οι πολίτες της χώρας), τότε αυτό από μόνο του αποτελεί αντικίνητρο για τη χώρα για να υλοποιηθούν τα βήματα αυτά.[40]

Επηρεάζει επομένως αρνητικά τη διάθεση για ενστερνισμό του προγράμματος προσαρμογής από ηγεσίες και πολίτες. Χωρίς αμφιβολία, η παρούσα κατάσταση (της συνεχούς ανατροφοδότησης των δανείων με νέα δάνεια) οδηγεί σε αδιέξοδο, τόσο για την Ελλάδα, όσο και για τους δανειστές.

Υπάρχει δηλαδή μια καμπύλη Laffer (αναμενόμενη αξία χρέους προς ονομαστική αξία χρέους) όπου όταν μία χώρα βρίσκεται πλέον στην «κακή πλευρά» της καμπύλης (δεξιά του σημείου Β στο Διάγραμμα 5), τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες να αποπληρωθεί το χρέος,[41] και επομένως, μία σοβαρή ελάφρυνση του χρέους είναι προς όφελος τόσο των δανειστών όσο και της λήπτριας χώρας.[42]
 Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα, που στην ουσία έχει αποκλειστεί από τις αγορές χρήματος, διατρέχει τον κίνδυνο να μπει σε μία διαρκή κατάσταση «μη ανοχής»[43] (debt intolerance) από τους επενδυτές αναφορικά με το χρέος της, ενώ θα είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε εξωτερικά γεγονότα (shock) που μπορούν πολύ εύκολα να επηρεάσουν την εύθραυστη οικονομία της.
Καταστάσεις που αν δεν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, μπορούν να έχουν συνέπειες σε ευρύτερο πλαίσιο (π.χ. να συμπαρασύρουν κι άλλες χώρες της ευρωζώνης που αντιμετωπίζουν χρηματοδοτικά προβλήματα).[44] Στη βάση λοιπόν ενός οικονομικού ορθολογισμού,[45] αυτό που πρέπει να αναζητηθεί είναι μια «βέλτιστη» λύση κατά Pareto. [46]

Στην πράξη αυτό σημαίνει μια αναδιάρθρωση του χρέους μετά την οποία η Ελλάδα θα μπορεί να εξυπηρετεί το υπόλοιπο χρέος της (μέσω των αγορών), έχοντας πλέον αποτρέψει μία ενδεχόμενη χρεοκοπία, ενώ και οι δανειστές θα απεμπλακούν από το υπάρχον ατέρμονο «γαϊτανάκι» αλληλοτροφοδότησης των δανείων. Από την άλλη πλευρά, μία αναδιάρθρωση χρέους per se, χωρίς βαθιές τομές δεν θα βοηθήσει.
Σε μερικά χρόνια η Ελλάδα θα βρίσκεται πάλι στην κόψη του ξυραφιού. 
Επομένως, η Ελλάδα πρέπει απαραιτήτως να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις σε κρίσιμους τομείς, όπως στη δικαιοσύνη, στην καταπολέμηση της διαφθοράς και της φοροδιαφυγής, στην καλύτερη λειτουργία των μηχανισμών του κράτους και στην διακυβέρνηση. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλιστεί ότι δεν θα ξαναφτάσει σε καταστάσεις χρεοκοπίας και αναξιοπιστίας.

------------------------------------------

36 Δείτε για παράδειγμα Daron Acemoglou and James Robinson (2012), Why nations fail. The origins of power, prosperity and poverty, Crown Press, New York.

37 Για την εξυπηρέτηση του ελληνικού χρέους, δείτε για παράδειγμα Έκθεση ΓΠΚ, Απρίλιος – Ιούνιος 2016, «Βιωσιμότητα, δημοσιονομικά μέτρα και πρωτογενή πλεονάσματα», σ.52.

38 Eduardo A. Cavallo, Eduardo Fernandez-Arias and Andrew Powell (2014), “Is the Eurozone on the Mend? Latin American examples to analyze the Euro question,”Inter-American Development Bank, p.32.

39 Federico Sturzenegger and Jeromin Zettelmeyer (2006), Debt Defaults and Lessons from a Decade of Crises, ΜΙΤ quoted in Cavallo et. al., ibid.

40 Paul Krugman (1988), “Financing vs. forgiving a debt overhang”, NBOE, WP 2486.

41 Catherine Patillo, Helene Poirson and Luca Ricci (2002), “External debt and growth,” Finance & Development (IMF), vol. 39 (2), pp.4-5.
42 Jeffrey D. Sachs (1989), “Conditionality, Debt Relief, and the Developing Country Debt Crisis”, in Developing Country Debt and Economic Performance, Volume 1: The International Financial System, (255-296), University of Chicago Press.

43 Οι Reinhart et al. εισήγαγαν την έννοια της «μη ανοχής» του χρέους (debt intolerance) των χωρών από μέρους των επενδυτών, δηλαδή την πρόθεσή τους να μην δανείζουν τις χώρες (ή, από την άλλη μεριά, να τους δανείζουν με υπερβολικά υψηλά επιτόκια, που στην ουσία δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν) όταν ξεπερνούν ένα συγκεκριμένο ύψος χρέους, που για χώρες με ιστορικό χρεωκοπιών (καθώς και με τα χαρακτηριστικά που αυτές έχουν, για παράδειγμα το επίπεδο των θεσμών, ο όγκος των εξαγωγών κτλ) μπορεί να είναι ιδιαίτερα χαμηλά (μπορεί να φτάσουν μέχρι και το 15%-20% του ΑΕΠ). Carmen Reinhart, Kenneth S. Rogoff and Miguel A. Savastano (2003), “Debt Intolerance”, Brookings Papers on Economic Activity, ed. William C. Brainard and George L. Perry, 1–62.

44 Ασφαλώς όμως, το ερώτημα είναι του ποιος θα αναλάβει το κόστος της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους, μέσα στα πλαίσια των κανόνων της ΕΕ (Για μία αναλυτική παρουσίαση των νομικών δυσκολιών που υπάρχουν για ένα ενδεχόμενο κούρεμα, δείτε Armin Steinbach (2016), “The ‘Haircut’ of Public Creditors under EU Law”, European Constitutional Law Review, 12).

45 Σημειώσουμε ότι οι Adragna και Caselli υποστηρίζουν ότι η συμφωνία του 2011 μεταξύ της Ελλάδας και των δανειστών (που οδήγησε στο PSI) κινήθηκε στο πλαίσιο των κριτηρίων Pareto. Βλ. Silvia Ardagna and Francesco Caselli (2012), “The political economy of the Greek debt crisis: A tale of the two bailouts”, Special Paper No 25, LSE, Centre for Economic Performance.


46 W. Max Corden (1988), “Debt relief and adjustment incentives”, Staff Papers (IMF), vol.35, 4, pp.628-643.