Ο Δημώναξ ήταν ένας
φιλόσοφος του 2ου μ. Χ. αιώνα, ο οποίος προσπάθησε ν’ αναζωπυρώσει
τη φιλοσοφία της Κυνικής
Σχολής. Γεννημένος στην Κύπρο, πήγε στην Αθήνα όπου έγινε τόσο δημοφιλής ώστε
οι Αθηναίοι ανταγωνίζονταν ποιος θα του προσφέρει πρώτος φαγητό. Ακόμη και
μικρά παιδιά του πρόσφεραν μεγάλες ποσότητες φρούτων.
Αποδοκίμαζε την κακία
αμείλικτα, αλλά ήταν λιγότερο αυστηρός
από το Διογένη, τον οποίο είχε ως φιλοσοφικό μοντέλο. Κατηγορήθηκε ότι
παραμελούσε τα Ελευσίνια μυστήρια, στο οποίο απάντησε: «Αν τα μυστήρια είναι κακά, κανείς δεν θα έπρεπε να μυείται· αν
όμως είναι καλά, θα έπρεπε να είναι ανοικτά στον καθένα».
– «Τόσο περισσότερο θα προσθέσεις εις την αρετή, όσο
αφαιρέσεις από τις ηδονές. Διότι είναι αισχρό να παραδέχεσαι τις αρετές στους
άλλους, εάν στον εαυτό σου έχεις κακίες».
– «Εκείνους που
φροντίζουν τα σώματα αλλά αμελούν τους εαυτούς των (δηλαδή τον εσωτερικό τους κόσμο) να
μέμφεσαι, διότι είναι σαν κι αυτούς που φροντίζουν την κατοικία τους αλλά αμελούν τους ενοίκους».
– «Με τα ξένα
παραδείγματα να διδάσκεις τον εαυτό σου και να γίνεσαι ξένος προς τα κακά».
– «Να
χρησιμοποιείς περισσότερο τ’ αυτιά παρά τη γλώσσα».
– «Μην
αποκτήσεις φίλον τον οποίο δεν πιστεύεις κατά πάντα».
– «Λιγότερα κακά υποφέρουν οι άνθρωποι από τους
εχθρούς παρά από τους φίλους. Διότι από τους μεν εχθρούς φυλάσσονται, επειδή
τους γνωρίζουν, στους δε φίλους ανοίγονται και υποπίπτουν σε σφάλματα,
γινόμενοι ευάλωτοι».
– Όταν κάποιος
τον ρώτησε, ποια είναι κατά τη γνώμη του η ύψιστη ευδαιμονία, απάντησε: «Ο μόνος ευτυχής είναι ο ελεύθερος».
Κι όταν ο ερωτών ανταπάντησε ότι πολλοί είναι
ελεύθεροι, ο Δημώναξ είπε: «Ελεύθερος
είναι εκείνος που δεν ελπίζει σε τίποτα ούτε φοβάται».
Ο άλλος απάντησε: «Και πώς είναι αυτό δυνατό; Διότι όλοι λίγο ως πολύ είμαστε
σκλαβωμένοι σ’ αυτά (την ελπίδα και το φόβο)».
«Και λοιπόν», είπε ο Δημώναξ, «εάν
κατανοήσεις τα ανθρώπινα πράγματα, θα βρεις ότι αυτά δεν είναι άξια ούτε
ελπίδας ούτε φόβου, διότι όλα θα παύσουν να υφίστανται, τόσο τα δυσάρεστα όσο
και τα ευχάριστα».
– Όταν ο
Δημώναξ ρωτήθηκε πότε άρχισε να φιλοσοφεί, απάντησε: «Από τότε που άρχισα να
καταλαβαίνω τον εαυτό μου».
– Όταν ρωτήθηκε
ποιος φιλόσοφος του αρέσει περισσότερο, απάντησε, «Όλοι μεν είναι θαυμαστοί,
αλλά εγώ σέβομαι μεν το Σωκράτη, θαυμάζω δε το Διογένη και αγαπώ τον Αρίστιππο».
– Όταν ένας
σοφιστής διαμαρτυρήθηκε σ’ αυτόν λέγοντας, «Γιατί με κακολογείς;» ο
Δημώναξ απάντησε, «Διότι δεν περιφρονείς εκείνον ο οποίος ομιλεί κακά».
– Όταν κάποτε είδε
δυο απαίδευτους φιλοσόφους να ερίζουν συζητώντας, τον μεν ένα να θέτει άτοπα ερωτήματα, τον δε άλλο ν’
αποκρίνεται παραλόγως, είπε: «Δεν
σας φαίνεται, φίλοι, σαν ο μεν ένας ν’ αρμέγει τράγο ο δε άλλος να του δίνει
κόσκινο να βάλει από κάτω;»
– Όταν κάποτε επρόκειτο ν’ αποπλεύσει κατά το χειμώνα, κάποιος από τους φίλους του
είπε, «Δεν φοβάσαι μήπως ανατραπεί το πλοίο και σε καταβροχθίσουν τα ψάρια;»
«Θα ήμουν
αγνώμων», απάντησε, «αν
φοβόμουνα να κατασπαραχθώ από τα ψάρια, όταν εγώ ο ίδιος έχω καταβροχθίσει τόσα
πολλά».
– Όταν κάποτε είδε ένα μάντη να μαντεύει
δημοσίως επ’ αμοιβή, του είπε: «Δεν βλέπω το λόγο γιατί να ζητάς αμοιβή·
διότι εάν μεν μπορείς ν’ αλλάξεις κάτι από τα γραμμένα, λίγα είναι όσα και να
ζητάς· εάν όμως τα πάντα βαίνουν όπως κρίνει ο Θεός, τι μπορεί να κάνει
η μαντική σου;»
– Ο Δημώναξ είχε
αποστομώσει τον Επίκτητο, ο οποίος κάποτε τον αποδοκίμαζε που δεν παντρευόταν,
απαντώντας του: «Πολύ καλά· δώσε μου λοιπόν μια από τις θυγατέρες σου για
σύζυγο».
– Αλλά και ο ίδιος ο Επίκτητος ήταν ανύπανδρος!
Σχετικά με τους νόμους, ο Λουκιανός γράφει ότι ο
Δημώναξ θεωρούσε πως ήταν σχεδόν άχρηστοι, διότι οι μεν καλοί άνθρωποι δεν τους
χρειάζονται, οι δε κακοί δεν βελτιώνονται καθ’ οιονδήποτε τρόπο με αυτούς. (F. Gerald Downing, “Christ and the Cynics”)
Ο Δημώναξ έφτασε σχεδόν
τα 100 χρόνια ζωής, κι όταν πέθανε θάφτηκε με μεγάλες τιμές. Ο Λουκιανός, στο
έργο του “Δημώναξ” περιγράφει το χαρακτήρα του φιλοσόφου με πολύ λαμπερά χρώματα.
Λίγο πριν
πεθάνει ο Δημώναξ, γράφει ο Λουκιανός, κάποιος τον ρώτησε:
«Τι οδηγίες έχεις δώσει
για την ταφή σου;»
«Δεν υπάρχει ανάγκη για
φασαρία»,
είπε. «Η κακοσμία θα με θάψει».
Αλλά ο ερωτών επέμεινε:
«Δεν είναι ντροπή για το
σώμα ενός άνδρα σαν κι εσένα να αφεθεί στα πουλιά και στα κτήνη να το φάνε;»
«Δεν βλέπω τίποτα κακό», απάντησε ο Δημώναξ, «στο να είμαι χρήσιμος σε άλλα ζωντανά
όντα μετά το θάνατό μου». (F. Gerald Downing, “Christ and the Cynics”)
