Συχνά, ιδιαίτερα όταν αγανακτώ και οργίζομαι για την αδικία, το ψέμα και τη διαφθορά σε "υψηλούς" και "χαμηλούς" τόπους και παρεκτρέπομαι φραστικά χάνοντας τον ύπνο μου, συνειδητοποιώ ότι, κρίνοντας τα κακώς κείμενα και κατακεραυνώνοντας τους ηθικούς και φυσικούς αυτουργούς της κοινωνικής εξαθλίωσης, καταθλίβω την ψυχή μου. Τότε αναρωτιέμαι μήπως θα έπρεπε να πάψω ν' αγωνίζομαι, έστω μέσα από τα κείμενά μου ως φωνή βοώσης εν τη ερήμω, για την Αλήθεια και τη Δικαιοσύνη, κι αντί αυτού να τραγουδάω πότε-πότε στον εαυτό μου το γλυκύτατο αλλά ίσως μοιρολατρικό εκείνο τραγουδάκι "Que Sera Sera" (Ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει...)
Ξεφυλλίζοντας για πολλοστή φορά τους στοχασμούς του Μάρκου Αυρηλίου στο ανεκτίμητης αξίας βιβλίο του "
Τα εις Εαυτόν", έπεσα στην παράγραφο 16 του τρίτου βιβλίου, και στοχάστηκα για λίγο πάνω σ' αυτά που παραθέτω στη συνέχεια:
«Κακομεταχειρίζεται τον εαυτόν της η ψυχή του ανθρώπου, προπαντός οσάκις εξ ιδίας πρωτοβουλίας γίνει ως απόστημα και σάρκωμα του κόσμου. Διότι το να στενοχωρηθείς δια πράγμα που συμβαίνει, σημαίνει ότι είσαι αποστάτης απέναντι της παγκοσμίου φύσεως, εις το πλαίσιον της οποίας περιέχονται οι φύσεις των άλλων (όντων).
Έπειτα, (κακομεταχειρίζεται ωσαύτως εαυτήν η ψυχή), όταν αποστρέφεται έναν άνθρωπο ή φέρεται εναντίον του δια να τον βλάψει, όπως κάνουν αι ψυχαί εκείνων που οργίζονται.
Τρίτον, κακομεταχειρίζεται τον εαυτόν της όταν νικάται υπό της ηδονής ή του πόνου.
Τέταρτον, όταν υποκρίνεται και πράττει ή λέγει τι το προσποιημένον και το ψευδές.
Πέμπτον, όταν εκτελεί πράξιν ή και απόφασιν χωρίς (ωρισμένον) σκοπόν, και ενεργεί οιανδήποτε υπόθεσιν κατά τρόπον ασυνάρτητον και μη συνεπή, ενώ και τα ελάχιστα πράγματα πρέπει να γίνονται αναφορικώς προς τον τελικόν σκοπόν.
Τελικός όμως σκοπός των λογικών όντων είναι το ν' ακολουθούν τους λογικούς θεσμούς του Σύμπαντος και των αιωνίων νόμων του.»
Αν έχει δίκιο ο Μάρκος Αυρήλιος, τότε σαφώς
κακομεταχειρίζομαι την ψυχή μου, συμπέρανα. Άλλωστε η ενασχόλησή μου με τα κακώς κείμενα του Λαμογιστάν τα τελευταία 28 χρόνια, δηλαδή με το ανακάτεμα των δημόσιων βόθρων και τη συνεπαγόμενη εισπνοή των δύσοσμων αναθυμιάσεών τους, με στόχο να καταγγείλω τους υπαίτιους, κοινώς να ξεφωνίσω στων κουφών παχύδερμων τις πόρτες μπας και τους συνετίσω (χα, χα, χα), μου χαλάει την ψυχική διάθεση και μου στερεί το χαμόγελο.
Γιατί, λοιπόν, συνεχίζω το ίδιο βιολί, χωρίς υλικό κέρδος κέρατα; Τώρα μάλιστα που έστω και το ελάχιστο υλικό κέρδος θα ανακούφιζε διότι θα συμπλήρωνε την ανηλεώς πετσοκομμένη σύνταξή μου, και θα μου έδινε τη δυνατότητα να βοηθήσω και κανένα άνεργο ανίψι, πώς βρίσκω το κουράγιο και συνεχίζω το ίδιο μονότονο τροπάριο εναντίον παχύδερμων, που έτσι κι αλλιώς θα κάνουν το δικό τους και της Τρόικας; Μήπως είμαι μαζοχίστρια και αντλώ ευχαρίστηση με το να κακομεταχειρίζομαι την ψυχή μου;
Έχοντας αναρωτηθεί για όλα τούτα, όχι για πρώτη φορά ομολογουμένως, προχώρησα στην επόμενη παράγραφο του πολύτιμου βιβλίου:
«Η διάρκεια της ανθρώπινης ζωής μια στιγμή, η ουσία της ρέουσα, η αίσθησίς της αμυδρά, το κράμα το αποτελούν ολόκληρο το σώμα ευκόλως σηπόμενον, η ψυχή στρόβιλος, η τύχη τι το ακαθόριστον, η δε φήμη τι το αόριστον.
Και δια να τα συμπεριλάβωμεν εις μίαν λέξιν: πάντα τα του σώματος ποταμός, τα δε της ψυχής όνειρον και αχνός, η ζωή πόλεμος και οδοιπορία ξένου, η μετά θάνατον φήμη λήθη.
Τι λοιπόν δύναται να μας οδηγήσει; Ένα και μόνον πράγμα: η φιλοσοφία.
Και το να είμεθα φιλόσοφοι σημαίνει να προφυλάττωμεν τον εντός ημών δαίμονα από πάσης κακώσεως και βλάβης, ως νικηταί των ηδονών και πόνων, ουδέν πράττοντες ασυναρτήτως με ψεύδος και προσποίησιν, και να είμεθα ανεξάρτητοι από όσα πράττει ή δεν πράττει ο άλλος.»
Εδώ σταμάτησα και πάλι για να στοχαστώ. Η ζωή είναι πόλεμος και οδοιπορία ξένου! Άρα, εφόσον ζω, είμαι υποχρεωμένη με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να πολεμάω. Ωστόσο ο πόλεμος συνεπάγεται πόνο και ταλαιπωρία. Συνεπάγεται, δηλαδή, κακομεταχείριση της ψυχής!
Και πώς θα είμαι ανεξάρτητη από όσα πράττει ή δεν πράττει ο άλλος, όταν τα όσα πράττει ή δεν πράττει έχουν οδυνηρές επιπτώσεις, προκαλώντας πόνο τόσο στη δική μου ζωή όσο και στη ζωή των αγαπημένων μου προσώπων αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας; Πώς θα είμαι νικήτρια αυτών των πόνων όταν τους ανέχομαι αδιαμαρτύρητα, με πρόθεση να προφυλάξω τον εντός εμού δαίμονα (ψυχή) από πάσης κακώσεως και βλάβης;
Εδώ τον "έχασα" το Μάρκο Αυρήλιο. Δε μπορώ να τον παρακολουθήσω, προς το παρόν τουλάχιστον... Οι παραινέσεις του μου θυμίζουν το νιρβάνα της βουδιστικής φιλοσοφίας, δηλαδή την επιδίωξη της απόλυτης απελευθέρωσης από κάθε επιθυμία που προσπαθεί απεγνωσμένα να προσκολληθεί στην ύπαρξη. Και είναι τόσο διαφορετική από την Ιουδαιοχριστιανική φιλοσοφία, όπου οι προφήτες, ο Χριστός και οι Απόστολοι, είχαν ανοίξει διαρκή πόλεμο με τη διεφθαρμένη εξουσία και την αδικία! Υποκριτές, γεννήματα εχιδνών, τάφοι ασβεστωμένοι είναι μόνο λίγοι από τους χαρακτηρισμούς που βρίσκουμε στα κατά τ' άλλα Ευαγγέλια της αγάπης.
Προφανώς, τόσο οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης όσο και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο Ιησούς και οι Απόστολοι της Καινής Διαθήκης, κακομεταχειρίζονταν, κατά το Μάρκο Αυρήλιο, τον "δαίμονα" εντός αυτών με το ν' ασχολούνται με το τι κακό πράττει και τι καλό δεν πράττει ο ένας και ο άλλος, και να εξαπολύουν "ΟΥΑΙ" εναντίον τους. Μήπως άραγε αυτό είναι η θυσία του εαυτού για την οποία μιλούσε ο Χριστός και οι Απόστολοι; Πολύ πιθανόν, για να μην πω βέβαιο.
Ποια φιλοσοφία άραγε είναι η σωστή; Το θέμα, βέβαια, δεν είναι ποια φιλοσοφία είναι καλύτερη, τι πρέπει και τι δεν πρέπει, αλλά τι αντέχει να κάνει ή να μην κάνει ο καθένας. Κι εγώ προς το παρόν δεν αντέχω να μην κάνω αυτό που κάνω και να το ρίξω στη νιρβάνα, παρόλο που αρκετές φορές έφτασα στο αμήν να τα παρατήσω. Έφτασα στο αμήν να πάρω την απόφαση να μην κακομεταχειρίζομαι πλέον την ψυχή μου με το να οργίζομαι και να εξαπολύω ύβρεις κατά των πρωθιερέων του ψεύδους, της διαφθοράς και της αδικίας, όταν μάλιστα δε βλέπω και κανένα αποτέλεσμα του αγώνα μου που να δικαιώνει τις προσπάθειές μου.
Θα μπορούσα έστω να συνεχίσω το ίδιο κατηγορώ όντας γλυκομίλητη, χωρίς δηλαδή να παθιάζομαι και να οργίζομαι; Κομμάτι δύσκολο μου φαίνεται...
Πάντως καταλαβαίνω πολύ καλά τον προφήτη Ιερεμία που είχε φτάσει στα όρια αντοχής του και ήθελε να παρατήσει την προφητική του αποστολή. Παραθέτω σχετικά εδάφια που δείχνουν την αγωνία και την εσωτερική σύγκρουση του προφήτη:
«Όπως η πηγή αναβλύζει τα νερά της, έτσι αυτή (η Ιερουσαλήμ) αναβλύζει την κακία της· βία και αρπαγή ακούγονται μέσα σ' αυτή· μπροστά μου είναι ακατάπαυστα πόνος και πληγές.
Σωφρονίσου, Ιερουσαλήμ, μήπως και αποσυρθεί η ψυχή μου από σένα· μήπως και σε κάνω έρημη, ακατοίκητη γη.
Έτσι λέει ο Κύριος των δυνάμεων: (...) Σε ποιον θα μιλήσω, και θα διαμαρτυρηθώ, για να ακούσουν; Δες, το αυτί τους είναι απερίτμητο, και δεν μπορούν να ακούσουν· δες, ο λόγος του Κυρίου είναι σ' αυτούς όνειδος· δεν ευχαριστιούνται σ' αυτόν.
Γι' αυτό, είμαι γεμάτος από θυμό του Κυρίου· απέκαμα συγκρατώντας τον εαυτό μου· θα τον εκχέω (...) Και τα σπίτια τους θα περάσουν σε άλλους, τα χωράφια και οι γυναίκες, μαζί· επειδή, θα απλώσω το χέρι μου επάνω στους κατοίκους της γης, λέει ο Κύριος: Επειδή, από τον μικρό τους μέχρι τον μεγάλο τους, κάθε ένας δόθηκε στην πλεονεξία· και από προφήτη μέχρι ιερέα κάθε ένας πράττει το ψέμα.» (Ιερεμίας 6: 7-13)
Μήπως τα λόγια αυτά του προφήτη ταιριάζουν γάντι στην Αθήνα του σήμερα;
Μήπως η Ιερουσαλήμ της κακίας, που περιγράφει ο Ιερεμίας, μοιάζει με την Αθήνα της αδικίας και της ανομίας, όπου τα σπίτια μας κινδυνεύουν να περάσουν σε άλλους;
«Κύριε, με δελέασες, και δελεάστηκα· υπήρξες ισχυρότερος εναντίον μου, και υπερίσχυσες· έγινα χλευασμός όλη την ημέρα· όλοι με εμπαίζουν. Επειδή, αφού άνοιξα το στόμα, βοώ, φωνάζω "βία και αρπαγή"· γι' αυτό, ο λόγος του Κυρίου έγινε σε μένα για ονειδισμό και για χλευασμό όλη την ημέρα.
Και είπα: "Δεν θα αναφέρω γι' αυτόν ούτε θα μιλήσω πλέον στο όνομά του."
Όμως, ο λόγος του ήταν στην καρδιά μου σαν φωτιά που έκαιγε, περικλεισμένη μέσα στα κόκαλά μου, και απέκαμα να χαλινώνω τον εαυτό μου, και δεν μπορούσα πλέον..» (Ιερεμίας 20: 7-9)
Είναι κρίμα που η εποχή μας δεν παράγει πια προφήτες του ύψους του Ιερεμία, του Ησαΐα, του Ιεζεκιήλ και των άλλων γιγάντων της Παλαιάς Διαθήκης... Η Εκκλησία που θα έπρεπε να γεννάει τέτοιους έχει δυστυχώς καταντήσει ένας ακόμη κοσμικός οργανισμός και μια νεκρή τυπολατρία... Είναι η πόρνη που περιγράφεται στην Αποκάλυψη του Ιωάννη...
